Skopje: schitterende kitsch

"Wat heeft onze hoofdstad niet wat andere hoofdsteden wel hebben," moet het gemeentebestuur van Skopje enkele jaren geleden gedacht hebben.
Men bezocht Parijs en Praag, zwierf rond door Rome. Vanuit de internationale gemeenschap werden er financiële bronnen aangeboord en een scala aan Macedonische architecten aangetrokken.

Ik moet zeggen dat mijn eerste indruk van Skopje redelijk belabberd was.  Heel veel verwaarloosd beton, bergen troep op straat en een allegaartje van bouwstijlen. Voeg daar een temperatuur van 35 graden Celsius aan toe en ik waande me ter hoogte van de evenaar.

 

Ondanks de aardbeving van 1963 en de daaropvolgende wederopbouw naar socialistisch principe, is er wel degelijk historie in de Macedonische hoofdstad. De Oude Bazar aan de voet van de Burcht met smalle straatjes, oude kerken en moskeeën is zeker de moeite waard, ook al moet je niet teveel van de route afwijken, anders kom je in naargeestige stegen en op door onkruid overwoekerde binnenplaatsen.

Maar dan het gloednieuwe centrum van Skopje. Er staan gebouwen die lijken op het antieke Rome, over de rivier - naast de oude Stenen Brug - zie je een nieuwe brug die toch wel wat lijkt op de Praagse Karelsbrug. Er is zelfs een heuse Arc de Triomphe. Een gigantisch ruiterstandbeeld van Alexander de Grote met speelse fonteinen vormt de klapper.

 

 

En er is een rivier (een beetje stad moet een rivier hebben) waar je 's avonds heerlijk langs kunt slenteren en naar al die nieuwe, prachtig verlichte, gebouwen kunt kijken. Als de zon onder is worden de standbeelden en fonteinen met allerlei kleuren verlicht.  Er zijn muzikanten en verkopers van lichtgevend prularia en er is een vuurvreter aan het werk.

Je mag het allemaal kitsch vinden. Het kan misschien wat weg hebben van Las Vegas, maar Skopje bruist.

Toch beter dan slecht onderhouden beton en naargeestige stegen.

Op de koffie in Ratevo

Blauwnevelige bergen. In de verte moet Bulgarije liggen. In het dal zie je een stuwmeer. De natuur bij Berovo, in het oosten van Macedonië, nodigt uit tot lange wandelingen.

Een wandeling naar een  bergtop begint bij de stuwdam. Als we de dam naderen zien we dat de toegang nadrukkelijk wordt versperd. Soms heb je van die aarzelende versperringen, waar je gewoon overheen stapt of onderdoor kruipt en dan net doet alsof je neus bloedt, maar deze barricade, hoewel je je er nog wel langs zou kunnen wurmen,  is overtuigend.

Er komt een man poolshoogte nemen. De dam is verboden terrein, gebaart hij. Of we dan misschien alleen er naar toe mogen lopen om een foto te maken. Hij knikt.

We mogen het bouwwerk even zien, maar er overheen lopen en de bergwandeling maken gaat dus niet.

Er klinkt een onheilspellend gedonder.  Aan een kant ziet de lucht loodgrijs. Wellicht is het sowieso geen goed plan om te wandelen.

 

En zo komt het dat de plannen voor vandaag worden omgegooid. En deel van de groep gaat naar de markt van Berovo, een ander deel rijdt naar een dorpje buiten de stad. Ratevo heet het dorp en heeft zich in de flanken van de heuvels genesteld. Vervallen boerderijen en een knus dorpspleintje. Van hieruit zou je ook een mooie wandeling kunnen maken, over golvende heuvels, langs schuren en hooibergen. 

Er klinkt opnieuw gedonder, aan de horizon bliksemt het. Een oudere vrouw wenkt ons. Onder een afdak op het boerenerf staan stoelen en een tafel.  We zien een ketel op een houtkachel.

"Kafe," zegt ze.  Natuurlijk willen we dat wel. Er is trouwens ook čaj, thee.

 

We zitten met z'n allen onder het afdak als de regen met bakken uit de hemel valt. De vrouw gooit wat extra hout op het vuur en zet het water op.

Bij de koffie moet je het drab laten bezinken, de thee is heet water met kruiden uit de bergen. Het blijft niet bij drinken: er komt brood op tafel, gebakken courgetteplakjes, een schotel van prei met geitenkaas en room. De twee kleinzoons worden er bij gehaald voor toelichting in het Engels. Ze willen een selfie maken met ons erbij. Want in deze wereld van houtkachels en paardenkarren is ook een smartphone een normale verschijning.

Eindelijk breekt de zon weer door en doet de verre bossen dampen. We lopen weer terug naar de auto.  Geen sportieve wandeling vandaag, maar toch een bijzondere belevenis in het landelijke Ratevo.

Eeuwenoud kinderbijbeltje

Een Herder had honderd Schapen. Eén van dezelven liep van den hoop af, en verdwaalde. Dit veroorzaakte den goeden herder eene groote ongerustheid. Hij zocht hetzelve met de grootste moeite, en wilde eer niet rusten, tot hij het gevonden had.

 

Zo begint de gelijkenis van Jezus over het verloren schaap in het oude kinderbijbeltje.  De tante die in het Amsterdamse grachtenpand woont, ruimt op en liet ons een stapel stoffige bijbeltjes zien.

"Mijn voorvaderen waren erg gelovig," zei ze.

Ik mocht wel wat meenemen en mijn oog viel op een zwart, versleten boekje. Toen ik het opensloeg stond er:  Uitgezogte Bijbelsche Verhaalen, tot een leesboek voor de Jeugd.

Behoorlijk oud, dus nam ik dat mee in mijn tas.

 

Eenmaal thuis ontdekte ik het jaartal MDCCXCIV. Grote genade, dit boekje dateert uit 1794! In archieven worden zulk soort werkjes met de grootste zorgvuldigheid en in de beste klimatologische omstandigheden geconserveerd en mag je er met ingehouden adem voorzichtig in bladeren.  Maar ik kan er in bladeren zoveel ik wil. Kostbare horloges, dure sieraden, ze interesseren mij niet, maar dit zal een kleinood voor de boekenkast zijn.

Voorin staat een krabbeltje dat Bijbelsche Verhaalen in 1818 aan een 9 jarig kind cadeau is gedaan. Soms is er met een potlood door de tekst gekrast. Een peuter van enkele eeuwen geleden?  Er staan prachtige gravures in die de Bijbelse geschiedenissen verbeelden. Jammer dat er behoorlijk wat van die platen zijn uitgeknipt.

 

 

De schrijfstijl doet ons natuurlijk erg ouderwets aan. Opvallend dat de schrijver dat in zijn inleiding ook opmerkt. Hij kreeg het verwijt dat hij de 'regte kindertaal niet altijd getroffen hebbe',  maar hij wilde ook weer niet te Kindsch schrijven, kinderen hebben dat namelijk al snel door.  Dus raadt hij aan dat Moeders en Leeraars (lazen vaders in die tijd niet voor?) de verhalen eerst voorlezen in eenvoudiger taal . Later kunnen de Kinders de Jeugdbijbel dan zelf ter hand nemen.

Na de gelijkenis van het schaap volgt er een stichtelijk woord:

De Goedertierene God wil gaarne alle menschen, die van den regten weg afgedwaald zijn, weder terug brengen.

 

Kruislingse gebedsverhoring

Bid en het zal je gegeven worden, staat er in de Bijbel, dus bad ik meer dan 20 jaar geleden om werk. Ik was net afgestudeerd en zocht naarstig naar een baan, simpel uitzendwerk zou ook al prima zijn. Ik struinde uitzendbureaus langs, stuurde sollicitatiebrieven.

Maar, ik had daardoor ook tijd om naar een christelijke conferentie te gaan in Alphen aan den Rijn. Toen ik daar was liep ik een charismatische man tegen het lijf die vrijwilligers zocht voor een grote manifestatie met Pinksteren. Bidden voor eenheid, Gods Geest waait overal. Daar had het mee te maken.

Toen ik hem vertelde dat ik toch werkzoekend was en wel tijd had, jubelde hij het uit. Dit was eerste klas gebedsverhoring.
"Vanmorgen in de auto bad ik nog om meer vrijwilligers, en kijk wat er gebeurt. Ik kom jou tegen!"

 

Toen ik die dag thuis kwam, ging de telefoon. Het uitzendbureau. In de bibliotheek van Gist Brocades te Delft konden ze wel een extra kracht gebruiken. Redelijk simpel werk: veel kopiëren, maar wie weet zat er meer in het vat. Ik kon morgen al beginnen. Fulltime voor minimaal een half jaar.

Tja.

Die zelfde avond belde ik de charismatische man op met de mededeling dat ik als net afgestudeerde mijn eerste baantje te pakken had en dat ik dus helaas toch niet kon meehelpen met de Bidden-voor-eenheid manifestatie.

"Zo zie je maar dat de duivel altijd weer roet in het eten gooit," vond hij.

"Bid en het zal je gegeven worden," zei ik. "Ik bid om werk en ik krijg iets aangeboden."
"Dat is ook wel weer zo," excuseerde hij zich.

De manifestatie werd een groot succes.

 

En de moraal van dit waar gebeurde verhaal? Ach, dat kan iedereen voor zich zelf wel invullen. 

 

Papierloos de trein in

Sinds 9 juli is het papieren kaartje verleden tijd bij de Nederlandse Spoorwegen. Na het papierloze kantoor en de e-tickets voor een vliegreis, zit je voortaan ook papierloos in de trein. Althans wat de kaartjes betreft. Nu had ik al enkele jaren een OV-chipkaart. De eerste (anonieme) chipkaart heb ik voor het eerst gekocht op station Amsterdam Zuid / WTC, zo'n vijf jaar geleden, omdat de strippenkaart bij de metro al een zeldzaam fenomeen werd.

 

Ik kan me de kartonnen treinkaartjes nog wel herinneren, waar de conducteur echte gaatjes in prikte. Later kwamen de bekende gele papiertjes. Tot voor kort had ik daar nog een stapeltje van liggen, sommigen al weer 20 jaar oud.

Tijdens de laatste verhuizing heb ik ze allemaal weggemikt. Ik heb een onweerstaanbare neiging tot bewaren en verzamelen en om te voorkomen dat ik in therapie zou moeten gaan bij een heuse opruimcoach besloot ik deze verzameling aan de papierbak toe te vertrouwen. Achteraf jammer. Als goed archivaris had ik er tenminste eentje moeten bewaren.

 

De papieren tickets, de enkeltjes en de retourtjes, de avondretours... het is allemaal verleden tijd. Als kind fantaseerde ik al over treinreizen in de toekomst. Door Nederland zouden supersnelle Japan-achtige treinen razen. Rotterdam - Groningen binnen vijftien minuten. Over kaartjes dacht ik niet na; die zouden er in de 21ste eeuw vast nog wel zijn.

De werkelijkheid is dat er nog steeds 'hondekoppen' van tientallen jaren oud over de rails knarsen, terwijl de kaartjes inmiddels volledig virtueel geworden zijn.

 

Van Zoutmeerstad naar Boompjes Eiland

Hij ligt min of meer uit elkaar, maar heeft voor mij nog altijd heel veel waarde: de Bos Atlas (Atlas der gehele aarde) uit 1952. Hij was van mijn moeder, maar als kind keek ik er al in totdat er een recenter exemplaar kwam.

Het is grappig om er weer in te bladeren. Nederland is opgedeeld in elf provincies en elke provinciekaart laat de bodemsoorten zien. Groen voor kleigrond, roze voor veen en geel voor zandgrond. Wegen zijn niet zo belangrijk: stippellijntjes. Spoorlijnen staan prominenter afgebeeld, de befaamde zwarte streepjes.

 

 

De steden zijn overzichtelijk van afmeting. Rotterdam houdt op bij het Kralingse Bos en Amsterdam wordt omgeven door kleine dorpjes als Amstelveen, Diemerbrug en Schellingwoude.

Harderwijk en Elburg liggen aan het uitgestrekte water van het IJsselmeer. De Flevopolder bestaat nog niet. 

De buitenlandse kaarten zijn allemaal gebaseerd op het reliëf. Veel aandacht voor de ons omringende landen, maar hoe verder je komt hoe geheimzinniger en exotischer het wordt. Er zijn vliegtuigjes in de landkaarten getekend: hier vliegt de K.L.M.

Afrika is goeddeels gekoloniseerd. Van Casablanca tot Brazzaville wappert de Franse driekleur en de Engelsen zijn de baas in landen als  Anglo Egyptisch Soedan, Tanganjika en Rhodesia.
In de Verenigde Staten valt Zoutmeerstad op. Tussen haakjes wordt er Salt Lake City bij vermeld.

 

Er is veel aandacht voor Indonesië. Onze voormalige kolonie is gedetailleerd getekend met alle archipelletjes en eilandjes die de gordel van smaragd herbergt. Veel Hollandse namen nog. Bij Java bijvoorbeeld: Wijnkoopsbaai, Schildpaddenbaai en in de Javazee ligt een klein speldenprikje luisterend naar de naam Boompjes Eiland. Een heel oud aardrijkskundeboek die ik op internet vond, vermeld dat daar vele zeerovers verscholen zitten.

Tegenwoordig noemt men het Pulau Rakit.

Van Zoutmeerstad tot Boompjes Eiland. In de oude Bos Atlas van 1952 lijkt Nederland de wereld te regeren.

 

Een kijkje in het hiernamaals?

Alsof iemand je uit jouw versleten jas helpt. Zo omschreef ik ruim 25 jaar geleden het moment waarop je sterft. Er was een oom van mij overleden en om dit te verwerken schreef ik een verhaal dat ik overigens nooit zou voltooien. 

 

De ik-persoon is een man van middelbare leeftijd die na een lang ziekbed overlijdt. Ik wilde gewoon weten wat er dan zou gebeuren. Tamelijk cliché beschrijf ik de tunnel waarin hij terecht komt en die leidt naar een groot Licht.
In de blauwgroene vreugde waarin hij dan komt is het Jezus zelf die hem verwelkomt, thuishaalt als het ware. Het blijkt dat de hemel er slechts tijdelijk is. Alle hemelingen maken zich klaar voor de Grote Dag, de Toekomende Wereld, waarop er een nieuwe hemel  en een nieuwe aarde zal zijn.

 

Iedere pasgestorvene krijgt een persoonlijke engel als gids mee, zo ook onze ik-persoon die hem/haar (?) allerlei vragen stelt: waarom wordt de één 93 en de ander slechts negentien? Of: wie komen er wel en wie niet in de hemel? De engel kan hier  geen antwoord op geven. "Dat weet alleen God." Wel wordt uitgelegd dat het aardse leven kan worden beschouwd als een schooltijd. De praktijk begint op de Grote Dag, het hiernamaals is niets anders dan de reis naar de Vader.

De Troon van God is een majestueuze berg met aan de voet een prachtige tuin. De overleden hoofdpersoon van het verhaal kijkt verrassend rond. Hij ziet sneeuwklokjes naast asters, gladiolen en klaprozen groeien. Talloze vruchtbomen blijken permanent in bloei te staan, terwijl tussen de bloesems ook vruchten groeien.

"De natuur is hier verlost van de tijd," legt de engel uit.

 

De man sluit zich aan bij een grote stoet die De Troon gaat beklimmen. Ze krijgen allemaal witte klederen aan en ze zingen. De akoestiek in de hemelsferen blijkt volmaakt te zijn. Als de man naar beneden kijkt kan hij het heelal overzien: sterrenstelsels, stofnevels, soms een oplichtende supernova. Alsof je  in het donker op de lichtjes van een stad kijkt, bezien vanaf een hoge heuvel. God is inderdaad groter dan het heelal. 

 

"Ik wilde maar dat ik hier een foto van kon maken, en deze naar mijn vrouw en kinderen kon sturen," zegt de man. "Op de achterkant zou ik schrijven: 'alles is goed hier!'
"Dat hoeft niet," reageert de engel. "Wij aanschouwen het, maar zij hebben het geloof."

Het verhaal heb ik nooit afgemaakt. Het was te moeilijk. De Bijbel is spaarzaam met informatie als het om de hemel gaat. We weten dat God daar is en het er goed is. Sommige visioenen van profeten gunnen je misschien een klein glimpje. Maar verder blijft het dromen en veronderstellen. Mijn verhaal zal daarom altijd onvoltooid blijven. Net zoals het leven op aarde zelf: een onvoltooid verhaal.