Veertig dagen vega

Veertig dagen lang groenteschnitzels, kaasburgers of sojaworst.  Een handje noten bij de rijst of een ei bij de aardappelen met sla kan natuurlijk ook. En daarbij een heerlijk mango-peer-sapje uit een goed jaar.

Het is Veertigdagentijd, de vastentijd voor Pasen en iedereen vult dat weer op een andere manier in. De een gaat zo min mogelijk televisiekijken, de ander staat extra vroeg op voor een stil moment met God. Wij hebben besloten geen vlees te eten of alcohol te drinken.  Bovendien lezen we na het eten de Veertigdagenkalender van de Protestantse Kerk: In liefde naar Pasen. Elke dag een stukje proza naar aanleiding van een Bijbelgedeelte, soms een gedicht.

Zo vreemd is het nog niet om op de vegetarische toer te gaan. Carnaval is afgeleid van carne vale dat zoiets betekent als afscheid van het vlees. Veertig is een getal dat veel in de Bijbel voorkomt, denk maar aan het veertigdaagse verblijf van Mozes op de berg Sinai, of de periode dat Jezus in de woestijn was en werd verzocht door de duivel.

De tijd dat vegetarisme uitsluitend bestond uit noten kauwen en worteltaart eten ligt, net als de gehaakte beddensprei  en de bakelieten draaischijftelefoon, al weer ver achter ons.  Tegenwoordig ligt er een keur aan vega in de supermarktschappen, waarbij opvalt dat sommige producten wel heel erg vlees look-a-like zijn.  Vegetarische rookworst, paté, boterhammenworst...het ziet er op de foto als vlees uit, maar het smaakt natuurlijk toch anders.  Waarom niet zelf wat creatief kokkerellen in de keuken? Wat ik bijvoorbeeld erg lekker vind: plakjes courgette door een eimengsel halen, vervolgens met paneermeel bestrooien en dan de koekenpan in.

Die veertig vega-dagen komen we op die manier wel door.

Chillen bij min achttien

De webcam vermeldt rond een uur of acht min twintig, dus het thermo-ondergoed gaat vandaag beslist aan.  Vanaf het dalstation van de Titlisbahn bij Engelberg  begint het gemoedelijk. Een gondeltje laat je over dik besneeuwde sparrenbomen zweven. Voorbij de Gerschnialp gaat het serieus de hoogte in. Op 1800 meter ligt daar de stijfbevroren Trübsee: een kruispunt voor allerhande wintersporters. Je stapt hier over op de kabelbaan naar Stand (2426 meter). Diep beneden mij lijken de skiërs net miertjes op een groot wit laken. De laatste etappe gaat met de Rotair, een cabine met een draaiende vloer. Immense rotsmassieven glijden onder ons door. De  sneeuwmassa's  onthullen stukken blauw ijs: de gletsjer. Als we het bergstation van de Titlis op een hoogte van 3028 meter naderen wordt er gewaarschuwd voor de buitentemperatuur. Het is er nu min achttien graden Celsius.

En dat is koud. Zeker als er ook nog een stevige wind staat. We durven niet na te denken over de gevoelstemperatuur. Zelfs hier zijn Japanners die met je op de foto willen.  Een korte wandeling naar het diep ingevroren weerstation, een blik over de tijdloze bergen.  We voelen ons poolreizigers.

Binnenin het bergstation is een panoramaruimte met makkelijke stoelen. Hier kun je chillen zonder windchill en verwarmd een blik werpen op een voor de mens ongastvrije wereld. En toch is de mens hier: met hightech kabelsystemen.

We dalen weer af naar warmere oorden. Bij de Trübsee is het slechts drie graden onder nul.

Het aller-witste wit

Wintersport hoeft niet alleen uit skiën te bestaan. In het Zwitserse Engelberg, waar we de afgelopen week verbleven, kon je ook sneeuwschoenwandelen of aan 'winterhiking' doen. Maar we hebben ook een lesje langlaufen gevolgd van een lerares in clownspak, want ja, het was ook bijna carnaval.

Maar of je nu aan snowboarding doet of kilometers lang sleetje rijdt, één natuurverschijnsel heb je sowieso nodig: sneeuw. Er lag al een halve meter en er viel nog gestaag enkele decimeters bij. Sneeuwschuivers en -blazers creëerden metershoge heuvels in bermen en plantsoentjes.  IJverig probeerden de Zwitsers de witte massa's te beheersen; zelfs de parkbankjes werden uitgegraven en schoongeveegd.

Overal dat alomvattende wit. Zonder zonnebril zouden je ogen gaan protesteren omdat je al dat weerkaatste licht niet kunt bevatten. En als het zonlicht schuin over het sneeuwdek strijkt,  is het net alsof er miljoenen diamantjes op dat witte tapijt liggen te glinsteren. Prik je er met een stok in, ontstaan er blauwe holten.  Nooit geweten dat sneeuw zo bijzonder kon zijn.  Aan de bovenkant een lieflijke donzen deken, maar van binnen ijs en meedogenloos hard.

Bijzonder was een wandeling naar een bevroren waterval  vlakbij de Fürenalp.  Het bruisende water was door de kou stilgezet en veranderd in blauwe ijspegels die aan de rotswand hingen. Een doodstil ijspaleis, wachtend op de lentezon.

IJzige seizoenen

Als de dagen lengen...gaat de winter strengen, zei mijn vader altijd. Als je bij mijn vader het onderwerp 'winter' aansneed, begon hij te vertellen over de ijzige seizoenen van weleer. Over 1929: gortdroog en Siberisch, 1940: een  echte horrorwinter met min twintig overdag, 1947: sneeuwhopen tot in mei, en natuurlijk de legendarische winter van 1963. Een deel van de Noordzee was bevroren alsof je op de Noordpool stond.

Strenge winters blijven je inderdaad lang bij. Mijn primeur was de strenge kwakkelwinter van 1979 toen het de ene week dooide en daarna weer streng begon te vriezen. Het ijzelde toen zoveel dat je over straat kon schaatsen. En hoe koud het nu ook mag zijn, de winter van 2012 is nog behoorlijk mild als je die vergelijkt met de winters uit de jaren '80 met twee keer achterelkaar een Elfstedentocht. Het was in de nadagen van de Koude Oorlog. Elton John zong over Nikita en het duo Spaan & Vermeegen schreeuwden door de radio "Wat is het koud hè?" Het vroor wekenlang streng. Mijn vader inspecteerde voortdurend de kwikthermometer en riep: "Min Tinus!" Alweer -10, het begon gewoon te worden.

De winter van 1996 is minder bekend. Het was de winter van 'net niet een Elfstedentocht.' Ik was toen een tijdje werkloos en besloot op een januaridag met een vriend naar Rotterdam te gaan: museum Boymans van Beuningen. Het vroor acht á negen graden, maar er stond een stormachtige wind zodat de gevoelstemperatuur beneden de min twintig dook. Rotterdam veranderde in een soort Jakoetsk. Vanaf een parkeerplaats in Kralingen wilden we de tram nemen en de mensen bij de halte sprongen en huppelden om de Arctische geseling maar niet te hoeven voelen.

In een metrostation kocht ik de straatkrant. Daarin schreef een dakloze dat hij liever geen warme douche nam bij de nachtopvang omdat je jezelf dan te veel verwende. Immers, je moest daarna toch weer de bittere kou in.

We zwierven door de verwarmde zalen van Boymans. Ik was tijdelijk zonder werk, maar voelde me ineens ongemakkelijk rijk.

Christelijk geloof: niet voor braverikken

Nu er weer overal Alpha-cursussen van start gaan, leek het mij aardig om iemand te interviewen die van huis uit helemaal niet gelovig is opgevoed, maar later wel is gaan geloven. Een gesprek dus met Stefanie (41) uit Amstelveen, vriendin van Nicolien. 

Stefanie, uit wat voor gezin kom jij?

Uit een links intellectueel milieu om het zo maar eens te zeggen. Ons werd al vroeg geleerd  je in te zetten voor de minderbedeelden in de samenleving. En je moest respectvol om gaan met gelovige mensen, maar mijn vader zei altijd: "God is de verzonnen verklaring voor alles wat we wetenschappelijk nog niet kunnen verklaren."       

Overigens gingen mijn vader en moeder uit elkaar toen ik veertien was.

Hoe ben jij met het christelijke geloof in aanraking gekomen?

Het grappige is dat ik tijdens mijn studie een Joods meisje leerde kennen. Dus helemaal los van God was ik nou ook weer niet. Maar ik ben pas echt daarover gaan nadenken toen ik mijn huidige man Hans leerde kennen die christelijk bleek te zijn. Ik vond zijn denkbeelden van een andere planeet komen. Ik had zoiets van: ik geloof liever in mijzelf. Hoe meer ik daar over nadacht, hoe eenzamer mijn 'geloof' eigenlijk werd. Ik had een lieve vriend leren kennen, misschien trouwde ik daar ooit mee, zou ik kindjes krijgen die we zouden opvoeden, maar uiteindelijk ga je dood. Was dit nou het leven? Het hele aardse bestaan leek op een zeepbel. Wel mooi die kleuren, maar prik! en het spat uit elkaar. Je hebt er uiteindelijk niks aan.

Ik dacht: laat ik eens serieus in die Bijbel gaan lezen en toen ben ik begonnen met het Bijbelboek Prediker.

Een van de moeilijkste Bijbelboeken en daar begon jij mee...

Ja, maar dat paste wel bij een cynische tobber als ik. Ik vond het zo herkenbaar. IJdelheid der ijdelheden! Alles is zinloos en najagen van wind. Fantastisch. Hans zei: "Het leven is ook zo zinloos als zeepsop, als je buiten God rekent." Toen zei ik: "Dan wil ik weleens op zoek gaan naar die God van jou." Zei hij: "De weg naar God loopt via Jezus." Nou, toen ben ik het evangelie van Lucas gaan lezen. Johannes vond ik zo'n vaag begin hebben. In Lucas komt tenminste het Kerstverhaal voor. Vond ik wel leuk.

Wat vond je van Jezus?

Een geweldig sociaal bewogen figuur. Als we allemaal achter Jezus zouden aan gaan, woonden we in een paradijs. Maar na 2000 jaar merkte ik daar nog bar weinig van. Dus ik was nog niet overtuigd. Ik zag Jezus als een soort Joodse Ghandi.

Maar toch was je behoorlijk op zoek.

Ik kan je één ding vertellen. Als je oprecht op zoek bent naar God, laat Hij zich ook vinden. Dat is echt zo. In die tijd moest ik een nieuw collegaatje inwerken. Bleek zij ook christelijk te zijn! En ik leerde jouw latere vrouw Nicolien kennen. Achteraf denk je: hier was de Grote Regisseur aan het werk.

Wat gaf bij jou uiteindelijk de doorslag om voor God te gaan?

Ik werd zo langzamerhand stikjaloers op al die christenen. Geloven in een hogere kosmische intelligentie die om jou geeft. Waarom ik niet? Toen zei Nicolien: "Zeg gewoon tegen Jezus dat je er ook bij wilt horen." Ik zei: "Hij ziet me al aankomen, zo braaf heb ik niet geleefd, hoor." Ik vond mijzelf maar een onverbeterlijke roddeltante, een egoïstische bitch. Bovendien had ik voor Hans best wel met behoorlijk wat jongens het bed gedeeld. Zoiets is natuurlijk ook niet gebruikelijk in christelijke kring.

Toen reageerde Nicolien met de onvergetelijke woorden: "Je denkt toch zeker niet dat Jezus gekomen is voor alle braverikken in deze wereld. Dat hij Zijn offer heeft gebracht voor keurige en nette mensen. Dan had Hij net zo goed in de hemel kunnen blijven, toch?"

Ik weet niet meer precies wat ik toen zei. Zoiets van: "Jezus, hier ben ik." Was best emotioneel. Nicolien sloeg een arm om mij heen en bad voor me. Zo is het begonnen. Ik merkte het ook bij mijn vriendinnen en op mijn werk. Ze vonden dat ik was veranderd. Milder, vol van iets en niet meer zo cynisch.

Heb je nog een Alpha-cursus gevolgd?

Ja, maar dat was enkele jaren later. Ik was toen al wel gelovig, toch zat ik met heel veel vragen. Ik kan het iedereen aanraden. Ze dringen je niets op, maar je steekt er wel veel van op. En ze beginnen met een maaltijd, gewoon hartstikke gezellig!

Is een christelijk leven alleen maar een superleven?

Dus niet! Zoals je weet hebben Hans en ik in totaal vier kinderen gekregen, maar Jochem die in de zomer van 2004 werd geboren is niet ouder geworden dan 24 uur. Het mooie van het geloof is, dat je weet dat er boven onze harde aardse realiteit, een hemelse realiteit is. We weten dat Jochem nu al bij God mag wonen, maar we mogen ook verdrietig zijn. Laatst bezochten we weer zijn kindergrafje op Zorgvlied en toen kreeg ik het weer te kwaad. Het litteken zal altijd wel blijven, zolang ik leef.

En drie jaar geleden overleed mijn moeder na een lang ziekbed. Ze beweerde altijd dat het na dit leven 'over en out' was, maar enkele dagen voor haar dood werd ze ineens vreselijk angstig. Stel dat ik gelijk had en er toch 'iets' was. Ze wilde dat ik met haar ging bidden. Ik heb lang met haar gebeden en toen werd ze rustig en later is ze zeer vredig ingeslapen. Echt onvoorstelbaar...

Het raakt je nog steeds.

Ik hoop toch zo... Vlak voor haar dood stond er een crucifix op haar nachtkastje. Het offer van Jezus. Ik denk dat ze daar de laatste uren nog aan gedacht heeft.

Wat betekent voor jou geloven?

Er is niks mis met 'huisje-boompje-beestje', maar het leven krijgt pas echt glans als God Zijn adem er over blaast. Geloven betekent voor mij dat ik nooit meer echt alleen zal zijn. Wat er ook gebeurt: er is Iemand die van me houdt.

Dat wens je toch iedereen toe...

Ketelmuziek

Hij had diverse deuken, begon te roesten en kon bovendien niet meer fluiten. Er zat niets anders op dan onze oude trouwe fluitketel te vervangen door een moderne waterkoker.

‘Made in China’ stond er onderop. Kennelijk kwam de gloednieuwe waterkoker uit een Chinese stad waar uitsluitend waterkokers werden gemaakt in reusachtige fabrieken. Voortaan kwam er een gesis en een geborrel uit de keuken als het water kookte.

Na anderhalf jaar hield het apparaat er abrupt mee op. We waren er heel braaf mee omgegaan, hadden alleen maar water laten koken, maar dat weerhield het ding er niet van om bij wijze van afscheid zowat kortsluiting te veroorzaken.

Een nieuwe waterkoker was zo gekocht. Wederom ‘made in China’. Het zal dezelfde waterkokerstad zijn geweest waar deze keukenhulp vandaan kwam. Enthousiast vulde ik hem met water om thee te zetten, maar alles stroomde er van onderen net zo hard weer uit.

Lek.

In de winkel deden ze niet moeilijk en kreeg je zo je geld weer terug. Misschien was een ouderwetse fluitketel een betere aankoop. En met vernieuwd enthousiasme vulde ik de ketel en zette hem op het gas. Na nog geen halve minuut klonk er een ijselijk gekreun dat uit het binnenste van de ketel leek te komen. Verschrikt deinsde ik achteruit. Zou dat ding als een soort helse stoommachine uit elkaar gaan ploffen?

De ketel moest misschien even wennen aan het uitzettende metaal, want even later deed hij waarvoor hij was bestemd. Het water kookte en hij begon gezellig te fluiten. En sinds die tijd is ons theeritueel weer net als vroeger, voor het waterkokertijdperk.

Wanneer je het gas even lager zet als het water kookt begint hij zeurderig te zingen. Het is net een jengelend kind dat niet ophoudt voordat je aandacht aan hem geschonken hebt. Dus theezetten heeft daarom grote prioriteit. En hij heeft gelijk. Als ik een fluitketel was, zou ik me ook niet laten droog koken.

Eeuwige roos

Soms is hij ver weg en alleen op het televisiejournaal te zien wanneer er oorlogen zijn en hongersnoden. Soms komt hij griezelig dichtbij als hij jouw naasten bedreigt en opeist.

Hij waart door verzorgingshuizen, maar we weten ook dat hij kinderen niet spaart.

Vorige week nam hij een collega van mij mee. Drieënvijftig jaar. Slechts tien jaar ouder dan ik.

De dood.

Het is deze week drie maanden geleden dat mijn moeder overleed. Tijdens de gedachtenisdienst op zes november kregen alle kerkgangers een witte roos mee naar huis. We hebben de bloem in een vaas gezet en toen gebeurde er iets opvallends.

De roos verlepte niet.

Na een maand stond ze nog altijd fier in haar vaas. We ontdekten dat ze heel langzaam aan het verdrogen was en nu, na meer dan twee maanden, is ze een droogbloem geworden zonder dat ze haar roos-zijn heeft afgelegd. Het is alsof de roos wil zeggen: “Ik sta symbool voor jouw moeder die eeuwig voortleeft. Weet je dan niet dat de dood overwonnen is?”

En zo werd dat oude kerstlied: er is een roos ontloken uit barre wintergrond voor mij ineens weer erg actueel. God komt zijn volk bezoeken in het midden van de dood, eindigt het lied.

De man met de zeis mag dan nog ronddolen door deze wereld, zijn macht is hem door Jezus ontnomen. Het leven is sterker. De liefde heeft de dood verslagen.