Het land tussen Europa en Amerika

Als het vliegtuig het uiterste zuidwesten van Engeland heeft verlaten en Ierland rechts heeft gepasseerd, rest slechts het Grote Blauw van de Atlantische Oceaan. We koersen verder naar het zuidwesten, naar stukken land tussen Europa en Amerika.

 

Blik over het eiland Sao Miguel

 

Zo’n 25 jaar geleden hield ik een presentatie op mijn opleiding over Atlantis. De titel van mijn lezing luidde: Atlantis: verzonken of verzonnen continent. Je moest er een kleine tentoonstelling aan wijden. Ik weet nog dat ik een kilo zand van het Scheveningse strand mee de tram in nam en daar een ‘zeebodem’ van vormde, samen met een muurtje van oude bakstenen. Tijdens mijn verhaal begon ik bij Plato en eindigde ik bij het mythische gegeven van een paradijselijke wereld die door hoogmoed en decadentie ten onder ging. Aardbevingen en vloedgolven die een einde aan een beschaving maakten.

 

Overal hortensia's

Ver weg, ergens boven het midden van de oceaan, zet ons toestel de daling in. De onmetelijke watervlakte komt steeds dichterbij. En dan ineens is er land in zicht. Diepgroene eilanden met grijze stranden. Hoge vulkanen gehuld in wolken. Dorpjes en stadjes langs de kust.

 

Horta

Wetenschappers hebben tot nu toe geen spoor van Atlantis gevonden. Rond de Azoren zijn geen antieke ruïnesteden blootgelegd, de zeebodem toont geen restanten van een tsunami. Wel is er heel veel vulkanisme.

 

Theeplantage

De eilandengroep, die bij Portugal hoort, is een waar vakantieparadijs voor mensen die van exotische natuur, knusse dorpen en stadjes houden. Het regent er vaak zodat het landschap van golvende weilanden en oude muurtjes aan Ierland doet denken. De wouden in het binnenland hullen zich in een geheimzinnige mist. Als de zon echter doorbreekt, kleurt de zee zich op zijn aller-blauwst. Koud is het er nooit, vandaar dat je bananenbomen tegenkomt en zelfs theeplantages. Alomtegenwoordig zijn echter de hortensia’s die er ooit in de 19^de eeuw zijn geïntroduceerd.

Kortom: een landschap waarvan sommigen zeggen: ‘zo zag Atlantis er misschien uit.’

Misschien.

Eilanden

Het thema van de Boekenweek dit jaar is 'Ondertussen ergens anders', oftewel: reizen.

Ik vind het leukste reisboek, of beter gezegd, het meest fascinerende geografische literaire werk dat ooit verschenen is, 'Eilanden' van Boudewijn Büch.  Hij beschrijft  daarin enkele tientallen eilanden, vaak onbetekende rotspunten of vliegenpoepjes op de wereldkaart. Van Bouvet bij de Zuidpool tot Palau in de Stille Zuidzee of Helgoland, het Duitse rotseiland, niet  ver van onze Wadden vandaan.

 

 

De manier waarop ik aan dat boekje ben gekomen is ook een beetje Büch-achtig. Tot mijn stomme verbazing kwam ik 'Eilanden' ooit tegen bij een obscuur boekhandeltje in de Laotiaanse hoofdstad Vientiane. Kennelijk meegenomen door Nederlandse ontwikkelingswerkers. Ik weet niet eens meer met welke geldsoort ik betaalde: Thaise bath, Laotiaanse kip, of gewoon met euro's.

Büch moest talloze kranten- en tijdschriftartikelen doorworstelen, in bibliotheken struinen om aan zijn informatie te komen en bovendien bezocht hij zo ongeveer de helft van zijn beschreven eilanden.

Ik ben benieuwd hoe het - zo'n twee decennia later - nu met die eilanden vergaat. Via het wereldwijde web kom inmiddels je overal.
St. Helena midden in de Atlantische Oceaan bijvoorbeeld (ooit het verbanningsoord van Napoleon) verwelkomt enthousiast toeristen. Büch beschreef het al: het eilandje onder de Britse kroon is niet per vliegtuig bereikbaar. Wil je er naar toe, dan moet je naar Kaapstad vliegen en je daar inschepen op de postboot die er vijf dagen over doet om het 'hoofdstadje' Jamestown te bereiken. Lang zal deze reizigersromantiek niet meer duren, want over twee jaar is het gloednieuwe vliegveld gereed.

Clipperton is een heel ander verhaal. Een verschrikkelijk eenzaam atolletje, 3000 kilometer ten westen van Panama, midden in de Stille Oceaan. Misschien wel de meest afgelegen plek op aarde. Is daar een website van? Ik vond er eentje, een Franstalige site, omdat het vlekje Frans is. Waarom? Dat staat allemaal in 'Eilanden' van Büch. 

Af en toe bezoeken wetenschappers het onbewoonde eiland en maken foto's voor op de site. Je ziet kale witte zandvlaktes met een paar palmboompjes, rotsen met broedende vogels. Het is zo ver weg en zo onbereikbaar.

Met 'Eilanden' ben je nog altijd ondertussen ergens anders.