Een Joodse koningin

Na verloop van tijd gaf koning Ahasveros een hoge positie aan [stampvoeten, luidruchtig met de vuist timmeren op de tafel, het lawaai van ratels], de zoon van Hammedata, een nakomeling van Agag: hij plaatste hem boven alle rijksgroten aan zijn hof. Alle hoge functionarissen van de koning die in de Koningspoort waren, vielen telkens voor [stampvoeten, op de tafels rammen, met een lepel op een bord slaan, de oorverdovende herrie van ratels] op de knieën en bogen zich voor hem neer, Want zo had de koning het geboden. Alleen Mordechai knielde of boog nooit voor hem.

(Esther 3: 1-2)

Jaren terug lazen wij bij Youth for Christ in Delft op deze manier het Bijbelboek Esther. Het was Poerim en we wilden het boek lezen zoals dat al eeuwenlang in de synagoge wordt gedaan: telkens als de naam van Jodenhater Haman valt, moet je ontzettend veel lawaai maken zodat die naam niet gehoord wordt.

 

Jammer dat er in de kerk  weinig uit Esther wordt gepreekt. Ongetwijfeld zal menig predikant het een prachtig verhaal vinden. Hulde dus aan elke voorganger die er aanstaande zondag wel aandacht aan besteedt, want op 24 februari is het weer Poerim.

Braspartijen van een groot machthebber te Perzië, een missverkiezing met de mooiste vrouwen en een wreed en haatdragend figuur die het niet kan hebben dat de Jood Mordechai weigert te buigen voor hem. En daarom moeten alle Joden worden uitgeroeid op een datum die Haman door loting uitkiest. Poer is Perzisch voor lot, vandaar de naam Poerim. Maar de winnares van de Koninklijke 'vleeskeuring' is de Joodse Esther en zij weet de genocide te verijdelen.

De naam Esther komt uit het Perzisch en betekent 'ster'. In het Hebreeuws klinkt die naam ook als 'verborgen'. En dat is precies het thema van dit verhaal. Op verborgen wijze weet Esther het tij te keren. De naam van God wordt niet genoemd, maar is tussen de regels door wel degelijk te lezen.

Bovendien legt deze feestrol het eeuwenoude kwaad van het antisemitisme bloot. Ook de kerk heeft daarin een uiterst dubieuze rol gespeeld.

Wie Haman ook zonder lawaai te grazen wil nemen: eet zijn oren. Lekkere gefrituurde koekjes met maanzaad.

Dode Zeerollen op de Dam

Toen, alweer elf jaar geleden, onze vakantie in Israël er bijna op zat, besloten we ter afsluiting het Israël Museum te bezoeken. 's Morgens hadden we ons hotel in de Oude Stad van Jeruzalem verlaten, 's avonds ging pas onze vlucht. Het Israël Museum dus, een gigantisch gebouwencomplex met daarin alle aspecten van het Jodendom.

Ik bezocht vorige week de tentoonstelling Jodendom, een wereld vol verhalen in de Nieuwe Kerk van Amsterdam en daar kreeg ik een déjà vu. Want deze expositie bevat ook allerlei aspecten van het Jodendom. Vele documenten en voorwerpen uit diverse windstreken die betrekking hebben op Joodse feesten of gebruiken van geboorte tot dood en alles wat daar tussen zit: besnijdenis, bar mitswa, sjabbath, huwelijk.

Opvallend zijn de kunstvoorwerpen uit landen die je niet direct associeert met Jodendom: Afghanistan, India, Libië. Je zag eeuwenoude geschriften, soms duizend jaar oud. In het hart van de kerk kon je fragmenten van de legendarische Dode Zeerollen zien. Bijbelboeken, twintig eeuwen geleden opgetekend.

Bijzonder zijn de micrografieën. De documenten bevatten tekst, maar de schrijver zet de letters zo, dat ze sierlijke patronen en zelfs tekeningen vormen. Je mocht er niet fotograferen, maar ik heb nog een souvenir, ooit gekocht in het stadje Safed in Galilea, dat ook zo'n micrografie is. Je ziet Mozes getekend met Hebreeuwse letters.

Wie ook Dode Zeerollen op de Dam wil zien, moet opschieten: de tentoonstelling is er nog tot en met aanstaande zondag 14 april. En anders toch maar naar het Israël Museum in Jeruzalem.