Santa in Centro

Nu de zwarte Abellio-sprinter Arnhem en tussengelegen Duitse dorpjes en steden verbindt met Düsseldorf, leek het ons een aardig idee om een Kerstmarkt te bezoeken. In Düsseldorf waren we al eens geweest, dus werd het Oberhausen.

Toch al gauw een stad met meer dan 200.000 inwoners. Het Ruhrgebied is allang geen streek meer van schoorstenen en sintelbergen, de vraag is: wat doe je met de restanten van al die oude mijnen en industriecomplexen? In Oberhausen losten ze dat op door een winkelcentrum neer te zetten dat wat betreft omvang zich kan meten met Amerikaanse of Japanse shoppingmalls. Centro in Neue Mitte is een stad op zich. Je kunt er shoppen tot je er bij neervalt, er is een megabioscoop, theater, aquarium, stadion en pretpark.

 

 

Het gevolg is dat de oude stad van Oberhausen zo ongeveer is leeggezogen. Door de stromende regen zochten we een weg naar een Kerstmarktje op de Altmarkt, maar alle verlepte straten leken op elkaar. Blindelings betraden we een soort van kledingwinkel om de weg te vragen. De vrouw achter de toonbank leek op een etalagepop, maar bleek te bewegen. Ze had geen idee. Een man, die tussen de kledingrekken scharrelde, wist wel hoe we moesten lopen.

In wat voor zaak waren we eigenlijk beland? Ik zag jarretels, sexy lingerie en seksspeeltjes op de schappen.

Enfin, de regen maar weer in.

 

 

Op de Altmarkt ondernamen ze een poging tot Kerstmarkt. Er waren sparrenbomen en een paar houten stalletjes.

 

Voor DE Kerstmarkt moest je dus toch naar Centro. Om de twee minuten ging daar een bus of tram heen via een aparte baan. OV is in Duitsland gründlich.

Hier tientallen stalletjes, honderden lichtjes. De Santa Boulevard twinkelde als een Kerstboom. Snuisterijen van glas, hout en papier. Honderden figuranten voor je Kerststal, geurige zeepjes, een winkel met likeur en honingwijn. En overal braadworst en glühwein.

En terwijl de regen de laatste sneeuwresten wegspoelde, hoopte ik maar dat ze komend weekend op de Altmarkt wat meer bezoekers zouden krijgen.

Het kleine Peruaanse kerststalletje

Elk jaar staat het er weer: het kleine kerststalletje uit Peru. Op de laatste dag in dit Zuid Amerikaanse land, bezochten we de hoofdstad Lima. Lima is een onafzienbare verzameling sloppenwijken op dorre heuvels aan zee, maar het centrum is monumentaal en staat op de UNESCO werelderfgoedlijst. In de kathedraal was een verzameling kerststallen tentoongesteld.

Op de luchthaven kochten we – heel onromantisch – nog een souvenir: dat was dat tafereeltje in de stal. Jezus lijkt er al een tiener en de herders brengen een aardappel en een maiskolf mee. Tussen de os en de ezel lijkt een vicuña te zitten; een lama-achtige. Het verhaal past zich aan de omstandigheden aan. Bij ons zingen we over een winternacht, daar spelen plaatselijke zaken een rol.

 

Over kerststallen gesproken: het kan nog kleiner: in een paddenstoel. Je kunt hem in de boom hangen. Kerst in de meest simpele vorm. Vader, moeder, kind. Ster boven het kind, dus een héél bijzonder kind…

 

 

Advent: het begint klein

De Adventskaarsjes branden weer. Kleine vlammetjes die vooruitwijzen naar het grote Licht.

Woorden schieten vaak te kort en zeggen niet altijd zoveel. Daarom spreken symbolen, zoals die kaarsvlammetjes, meer aan. Het begint allemaal klein, maar groeit uit tot iets enorms. Het kleine bergstroompje wordt een rivier, een zachte bries een machtige storm, een klein zaadje heeft de potentie een woudreus te worden. Een baby, een hulpeloze zuigeling, wordt een volwassen mens.

Dat is Advent. Verwachten, maar ook geduld hebben. De predikant sprak daar gisteren in de kerk nog over: geduld. Hij begon zijn preek met zwijgen, een beetje voor zich uit staren en een slok water nemen. Wanneer begint-ie eens…? Een oefening in geduld.

Een kampvuur moet je goed opbouwen, het jonge plantje water geven en voldoende licht. Het bergstroompje mag niet teveel obstakels krijgen en als dat toch het geval is, snijdt het water er zich wel doorheen, maar dat duurt talloze generaties.

Uiteindelijk is de baby volgroeid.

Het Kerstkind werd een volwassen Mensenzoon.

Aandacht voor Jezus tijdens het Winterfeest

Misschien komt het er ooit nog eens van, misschien maken we het nooit meer mee: een witte Kerst.

Ach, het lijkt zo romantisch. Een smetteloze witte deken op de daken en in de straten. Sneeuwvlokjes die naar de aarde dwarrelen. En dan luiden de kerkklokken en wordt er devoot ‘Midden in de winternacht’ gezongen.

Sprookjes zijn waardevol en dat moeten we vooral zo houden.

 

De herders bleven mooi binnen

 

De meeste historici en theologen zijn er inmiddels wel over uit: Jezus werd helemaal niet op 25 december geboren. Rondom Bethlehem is het dan veel te koud en het gras is niet meer mals om schapen buiten te houden. Herders die midden in de nacht in het veld de wacht hielden bij hun vee? Die wisten wel beter.

Ook een volkstelling in de winter houden zou niet handig zijn geweest. Sommigen moesten er wel een week voor reizen. Keizer Augustus  was wel zo slim om dat in een ander jaargetijde de organiseren.

 



Geen witte Kerst, wel een dagje een witte zomer in Noorwegen...

 

 

Pompoensoep met paddenstoelen

 

Eind september is de beste datum voor Kerst. Pompoensoep met paddenstoelen als kerstdiner, ik zie het wel zitten. Aan de hand van berekeningen rondom planetaire conjuncties (Ster van Bethlehem) kwam iemand anders nog uit op 17 juni, maar, al struinend over het internet, blijkt 29 september van het jaar 2 voor Christus (!) de beste papieren te hebben. Dan zou de geboorte hebben plaatsgevonden met Joods Nieuwjaar, Rosh Hashannah, ook wel het Feest van de Bazuinen genoemd.

 

Prettig Winterfeest!

 

Misschien is het beter om dat hele kerstgebeuren rond december gewoon af te schaffen en er een Winterfeest van te maken. De winterman (voorheen kerstman) speelt daarin een centrale rol. En natuurlijk staat er een winterboom in onze kamer, met winterlichtjes en winterballen.

Eind september staan de kerken dan uitgebreid stil bij de geboorte van onze Heiland en Redder.

Maar ja.

Aangezien tijdens het Winterfeest de meesten toch een beetje moeten denken aan dat kindje in een voederbak, is het wellicht handig om het zo maar te laten.

Aandacht voor Jezus tijdens het Winterfeest.

 

 

 

Reddeloze planeet

Het is voor de bewoner van de planeet Etwoil uit het Suske en Wiske verhaal "De Dromendiefstal" een uitgemaakte zaak: de aardbewoners zijn achterlijke barbaren. Roofdieren doden om te eten, aardbewoners doden om rijkdom en macht. Na duizenden jaren zijn het nog steeds agressieve holbewoners.

Lambik is het er niet mee eens. Hij zegt: "Wij kiezen intelligente onbaatzuchtige vrome idealisten om ons te regeren. Zij beslissen wat moet gedaan worden."

De bewoner van Etwoil hoont het weg. Mensen maken altijd fouten, de Etwoilers worden geregeerd door een computer. Er is wel een probleempje: op die planeet  bestaan geen dromen meer.

In science fictionverhalen komt het vaker voor. Ergens is een planeet waar ze het beter begrepen hebben dan wij. Daar heerst vrede en harmonie. Wie weet komt er ooit uit het centrum van de Melkweg verlossing van een beschaving die zijn tijd ver vooruit is.

 

Je hebt de onverbeterlijke optimisten die geloven dat het met de mensheid uiteindelijk wel goed zal komen. Kwestie van evolutie. Uiteindelijk zal de vrede en de liefde de boventoon voeren in onze wereld.

Je hebt ook de cynici. Die zijn er vast van overtuigd dat onze aarde spoedig  naar de ratsmodee zal gaan. De mens roeit zichzelf uit, over pakweg tien miljoen jaar zul je nauwelijks nog een spoor van onze beschaving tegenkomen. Wij zullen vergeten worden terwijl de aarde zijn ontelbare rondjes zal blijven draaien om een zon die ooit zelf zal doven.

Ik geloof niet in een Messiaans volk uit het centrum van de Melkweg.

Ik geloof er niets van dat de mensheid uit zichzelf vrede en liefde zal vinden.
Ik geloof evenmin in een totale vernietiging van de aarde en dat we van zijn bewoners nooit meer iets zullen vernemen.

Dit is nu precies waar het met Kerst over gaat. Op onze reddeloze planeet werd ooit, heel gewoon en bescheiden, een Kind geboren. Het is het begin geweest van iets dat we zelf nooit bedacht zouden hebben. Het is het begin van een hele nieuwe wereld, een totaal nieuw begin voor ieder van ons.

Wandelen door het Kerstverhaal

Je loopt door het donker achter de herder aan, een koude wind jaagt in je gezicht. De lampions zijn een lamp voor je voet en geven je een beetje licht op je pad. Ineens wordt de weg versperd door een soldaat. Is het wel een soldaat? Nee, het is een heraut die Latijn tegen je praat. Natuurlijk versta je we wel een beetje Latijn, zolang je je kunt heugen besturen Romeinen deze landstreek.

"Als je in de karavaanserail bent moet je je naam noteren. Bevel van de keizer," zegt de heraut.

 

Je gaat weer verder door de duisternis, maar je hoort het tikken van de herdersstaf en de lampion geeft aan dat het pad moeizamer wordt.

Dan ineens een helder licht. Een engel op je pad die naar de horizon wijst: "Er is een heel bijzonder kind geboren." Boven de horizon zie je een grote ster.

Eerst even uitrusten in de karavaanserail, het is er een drukte van jewelste. Reizigers verwarmen zich bij het vuur, je kunt er wat eten en drinken.

Op een stuk perkament moet je je naam noteren. Keizer Augustus zal tevreden zijn.

Als je weer op weg gaat, blijkt het niet ver meer naar Bethlehem te zijn. Bethlehem betekent  niet voor niets 'broodhuis',  je kunt er je eigen brood bakken. In de plaatselijke synagoge worden de kaarsen in de chanoeka-kandelaar aangestoken. Het lichtfeest dat verwijst naar de hernieuwde inwijding van de tempel nadat de bezetters Jeruzalem hadden verlaten.

De ster hangt niet boven Bethlehem, maar er iets buiten. Je moet weer de velden in, daar waar herders kleine uitkijktorentjes hebben gebouwd zodat ze beter op de kudden kunnen letten. De ster blijft hangen boven een verhoging. Dan ontdek je een opening in de flank van de heuvel. Je gaat naar binnen en ruikt beesten. Je loopt door een gang die steeds lichter wordt. Daar is het doel van je wandeling: Jozef en Maria zitten daar in een dierenverblijf. Maria heeft een kindje in haar armen.

Niet in een paleis, niet in een tempel, hier in de stal ontmoet je het Koningskind.

 

Afgelopen zaterdag kon je in Museumpark Oriëntalis (voorheen Bijbels Openluchtmuseum) bij Nijmegen letterlijk door het Kerstverhaal wandelen. Geen 3D-ervaring, maar een belevenis voor al je vijf zintuigen.

God hield Zijn adem in

In de kerk wordt elke week een kaarsje extra aangestoken. Zelfs al zou je de taal in zo'n kerk niet verstaan, maar wel christen zijn, dan nog zou je weten: het is Advent.

Het is de stilte voor de Kerst, de verwachting. Niet het ongeduldige wachten bij de bushalte als de bus te laat blijkt te zijn, of de dienstregeling op de kop blijkt gegooid. Meer het wachten terwijl je gewoon met je dagelijkse beslommeringen doorgaat. Wat dat betreft lijkt het op een zwangerschap en de associatie met Maria, de moeder van Jezus is snel gelegd.

 

 

Je kunt je afvragen waarom de Messias nu precies in een tijd werd geboren van bezetting. De Romeinen bezaten het land. Israël was een onderdeel van het grote rijk geworden met een keizer aan de top die als een god werd gezien. Het kan zijn dat daardoor de boodschap van Jezus Christus juist sneller is verspreid. Via de handelswegen van het Imperium, via snelle schepen naar het Middellandse Zeegebied. Naar grote havensteden. Rome kreeg er lucht van: het New York en het Washington van die tijd.

Jezus werd precies op het goede moment geboren.

Maar of Maria, die met Jozef van Nazareth naar Bethlehem reisde, dat al helemaal kon voorzien? Ik denk het niet.

Het was nog de stilte voor Kerst.

En toen het kindje werd geboren hield God Zijn adem in.

 

Kerstgedachte in een doodse tuin

Doods en verlaten. Afgestorven en in ontbinding. Zo ziet onze tuin er eind december uit. Het plaatje laat zien wat er van de frisse groene vrouwenmantel over is. Vorst, een overvloed aan regen en een ernstig tekort aan zon hebben er voor gezorgd dat de groeikracht er nu wel finaal uit is.

Is alles afgestorven? Nee, enkele groene sprietjes houden dapper stand, we zien ook kleine varentjes en plukjes mos. Er zitten knoppen aan de boomtakken en sommige bomen blijven groen: de spar, de hulst. De natuur belooft zich weer te herstellen.

En dat is een mooie Kerstgedachte. Je kunt wel zingen: "Vrede op aarde," maar dat is het zelfde als je zou wensen dat het onmiddellijk zomer in je tuin wordt. Dat gaat wel gebeuren, maar niet voordat het eerst lente wordt. Gods Messias kwam daarom bij ons langs de menselijke weg: via een geboorte. De entourage er omheen was wel weer apart: een dierenverblijf als geboorteplaats, ruige herders en exotische magiërs. Apart voor wie er oog voor zou hebben gehad, waarschijnlijk bleef het de meeste mensen domweg onopgemerkt. Zo kan een tuin ook woest lijken, totdat je beter om je heen gaat kijken.

Baby helpt tegen 'kerstkater'

Lekker eten met familie en vrienden. Gezelligheid. Bijkomen van alle drukte. Een periode om eens stil te staan bij deze wereld, bij dit leven.

Zomaar wat uitspraken over de Kerstperiode. Helemaal waar en herkenbaar, toch word ik er soms een beetje weeïg van.

Want je leest ook over kerststress, tips hoe om te gaan met lastige (schoon)familie en gefoeter op het heen en weer sjezen tussen Den Helder en Maastricht om alle broers, (schoon)zussen, ouders, oma’s en opa’s te bezoeken die allemaal aanspraak maken op het beste plekje in de agenda.

En hoezo vrede op aarde als christenen zelfs al met elkaar op de vuist gaan in de Geboortekerk van Betlehem, zoals ik vandaag las.

Als het allemaal achter de rug is, kun je er zomaar een kerstkater van overhouden, een

“the party is over” gevoel. Lege flessen op de grond, maar niet meer weten hoe de wijn smaakte. Lampjes die geen licht meer geven, versiering zonder feestgevoel…

De preek van onze predikant tijdens de Kerstnachtdienst was treffend: wat doet God aan de menselijke chaos hier op aarde? Hij stuurt een baby. Een kwetsbaar kind. Alsof God dacht: zo, ga nu eerst maar eens gewoon zorgen voor dit kleine jongetje.

Zo’n boodschap is wezenlijk. Anders wordt Kerstfeest een opgeklopt mierzoet goedje, waar je al snel genoeg van gaat krijgen.

Geboortefeest met groene takjes

De kerstboom staat bij ons weer in de kamer, glinsterende slingers met papieren kerstklokken eraan zijn langs de muur gedrapeerd.

Sommige christenen nemen geen kerstboom in huis vanwege de heidense oorsprong. Inderdaad, wie de Bijbel er op naslaat zal de term kerstboom tevergeefs vinden, sterker nog, kerstfeest komt er ook niet in voor. Er wordt verwezen naar Jeremia 10: 1-5. Een stuk hout wordt in het bos gehakt en gebeiteld tot afgodsbeeld en verfraaid met zilver en goud. Ik vind eerlijk gezegd de vergelijking met een kerstboom wat vergezocht, maar het versieren van sparrenbomen vindt natuurlijk wel zijn oorsprong in Germaanse gebruiken. Naaldbomen en bijvoorbeeld ook hulsttakken blijven in de winter groen, dus staan ze voor vruchtbaarheid en vernieuwing van het leven. De lichtjes verwijzen naar de zon die na midwinter geleidelijk zal terugkeren.

Kerstballen komen uit duistere magische tijden: naast symbolen van vruchten waren het ook heksenspiegels. Omdat heksen geen spiegelbeeld hadden, kon je ze daarmee verdrijven.

Iemand zei eens: “Je kunt maar beter beschuit met muisjes eten op kerstmorgen, dat verwijst tenminste naar de geboorte van Jezus.”

Oei... Anijs werd destijds door kraamvrouwen gegeten omdat daar enorme geneeskrachtige eigenschappen aan werden toegeschreven en het de productie van moedermelk zou stimuleren. Bovendien hielden anijszaadjes boze geesten op afstand.

Nee, we komen niet af van onze heidense oorsprong. Het lijkt mij het beste om al die kersttakjes, hulstblaadjes, zilver- en goudkleurige ballen en slingers maar als één groot decorum te zien. Een gezellige achtergrond om te vieren dat God zijn grootste cadeau – zijn Zoon – naar onze wereld zond.

De verzengende dagen voor Kerst

De donkere dagen voor Kerst. De zon –als die al schijnt – komt laat op en zakt aan het einde van de middag al weer onder de horizon. De eerste kerstlichtjes verschijnen: eerst aarzelend, daarna uitbundiger. De kerken staan in het teken van Advent: elke zondag een kaarsje extra. Op onze eettafel branden deze week twee kaarsvlammetjes. Volgende week zullen het er drie zijn. De donkere periode voor Kerst wordt zo een beetje lichter.

Advent betekent letterlijk ‘komst’. God komt naar ons toe. Het is een periode van verwachten. Veel predikanten preken in die periode graag uit de profeet Jesaja. Niet alleen omdat dat Bijbelboek vol staat met vooruitwijzingen naar de komst van Jezus, maar ook omdat er Messiaanse vergezichten in staan over de wederkomst van Christus. Toch valt er iets op. Jesaja vergelijkt de periode van verwachting met steppen en woestijnen. Hij schrijft over woestijnen die gaan bloeien, beken die ontspringen in de steppe. Dorre vlakten worden vijvers, dorstig land één waterbron. “Effen voor God een weg door de woestijn,” zegt hij.

Voor je oog doemen zinderende zandheuvels op, gegeseld door een meedogenloze koperen ploert aan de hemel. Dat is wat anders dan kerstbomen en sneeuwtafereeltjes. En dan… regenwolken aan de horizon. Stortbuien. Plassen worden beekjes, beekjes worden rivieren. Overal ontkiemt groen. De hele woestijn gaat bloeien als een roos…

                                          Kustwoestijn van Peru

Zo beleeft Jesaja zijn Adventperiode. Misschien dit jaar eens kerstkaarten sturen met oases en woestijnlandschapjes er op?