Totaal aantal pageviews

vrijdag 18 augustus 2017

Nederlanders in Nagasaki

Ook Nagasaki werd getroffen door een atoombom (9 augustus 1945). Hoewel het aantal slachtoffers, net als in Hiroshima enorm was, lag het epicentrum van de explosie ver buiten het centrum van de stad waardoor Nagasaki slechts gedeeltelijk werd weggevaagd.
 

De stad is nu vooral bekend door zijn ‘Hollandse invloeden’. De Nederlanders mochten namelijk als enige westerlingen gedurende twee eeuwen handel drijven met het verder hermetisch afgesloten Japanse Keizerrijk. De Hollanders bouwden een handelspost op een klein eilandje voor de kust: Dejima.
Vandaag de dag is de zee voor Dejima ingepolderd en verstedelijkt, maar de handelspost is vrijwel volledig gerenoveerd. Kleine, Europees aandoende, huizen staan keurig in het gelid. Een levensgrote afbeelding van Nijntje (Miffy) en de Nederlandse driekleur verraden er ons verleden.
 

Er is een opslagplaats voor koper, suiker, het huis van het Opperhoofd en een plantentuin waar op een bordje het lachende gezicht prijkt van prins Willem Alexander toen hij in 1990 hier een boom plantte. De boom is nu - net als Alexander - volwassen.
 
Nagasaki heeft met zijn baaien en omringende bergen een prachtige ligging. De Nederlandse invloed reikt nog verder via de Holland Street waar je afbeeldingen van tulpen in het plaveisel kunt zien.  
Je kunt er zelfs naar Huis ten Bosch. We zijn er niet geweest, want erg duur en behoorlijk ver buiten de stad, maar de Japanners hebben een compleet themapark uit de grond gestampt vol met Nederlandse gebouwen. Een knal-oranje Huis ten Bosch Trein rijdt je er speciaal naar toe.
 

En in het Historisch Museum kom je Nederlandse geschriften tegen achter vitrineglas. Er werd meer gedaan dan alleen handel drijven: Nederlandse wetenschappelijke werken liet men vertalen in het Japans en er werden typisch Japanse planten verzameld. Dat we overal ter wereld kunnen genieten van de hortensia, hebben we aan Nederland te danken dat de plant in Japan ontdekte.
 
Toen een medewerker van het museum er achter kwam dat wij uit Nederland kwamen, gaf hij ons spontaan een privé-rondleiding… 
 

zaterdag 5 augustus 2017

Hiroshima: 6 augustus, 8:15 uur

Het vliegtuig heette Enola Gay, de naam van de moeder van de piloot. De bom werd Little Boy genoemd. Dit oorlogssarcasme kwam in 1980 terug in een song van Orchestral Manoeuvres in the Dark (OMD): Enola Gay, is mother proud of little boy today.
De lucht was blauw en men zag de condensatiestreep van slechts één vliegtuig. Er werd een parachute afgeworpen. Om precies 8:15 uur verschroeide een helwitte flits de lucht. Binnen enkele seconden werd de stad en 60.000 inwoners letterlijk van de kaart geveegd. Binnen een straal van drie kilometer rondom het epicentrum stond nauwelijks nog iets overeind. Uiteindelijk zou in de jaren daarna het dodental oplopen tot meer dan 150.000. Velen bezweken als gevolg van de radio actieve straling.
 

 
Vandaag de dag is het ongeveer een kwartier met de tram van het Centraal Station van Hiroshima naar de ruïne van de Genbaku-koepel, beter bekend als A-Bomb Dome. Dit gebouw is nog redelijk intact gebleven omdat de bom er 600 meter hoger ontplofte en de verticale destructieve krachten beduidend minder waren dan de horizontale ‘blast’.
 
Aan de andere kant van de rivier ligt het Vredespark met tal van monumenten. In de Hal der Herinnering worden duizenden foto’s en namen geprojecteerd van de slachtoffers. In het Monument voor de Kinderen kun je ontelbaar veel papieren kraanvogeltjes zien. Het Japanse meisje Sadako Sasaki kreeg op haar tiende leukemie als gevolg van de straling. Ze wilde duizend kraanvogels vouwen omdat dan, volgens een oud verhaal, je wensen worden vervuld. Ze kwam niet verder dan honderd. Sinds die tijd vouwen schoolklassen kraanvogels voor de vrede.
 

In het museum liggen stille getuigen achter de vitrines. Verminkte horloges die voor altijd stil staan op 8:15 uur. Half gesmolten flesjes en gesmolten en weer aan elkaar  geklonterde stukken metaal dat ooit de inhoud van een portemonnee moet zijn geweest.
 
Buiten het Vredespark is Hiroshima anno 2017 een stad als elke andere in Japan: druk en bruisend. Grote shoppingmalls en hoge kantoorgebouwen. Het Mazda-museum laat zien dat Hiroshima ook een ‘autostad’ is.
 
De vraag dringt op: wat als de Amerikanen niet deze bom op Hiroshima hadden gedropt (en op Nagasaki, drie dagen later). Hoe lang had de Japanse agressie dan nog geduurd, inclusief de interneringskampen in onder andere Nederlands Indië? Het zijn de duivelse dilemmavragen van de oorlog.
Het is wel opvallend dat er nergens enig verwijt of wrok jegens de Amerikanen te bespeuren valt. Het boek Hiroshima van John Hersey beschrijft zelfs de veranderde houding van Japan ten opzichte van de VS: van vijand tot verlosser en ondersteuner.
 
Op 6 augustus is het om 8:15 uur, één minuut stil in Hiroshima.
 
 

maandag 31 juli 2017

Van hier tot Tokio

Een educatieve video tijdens de lessen aardrijkskunde. Crowded Islands, heette de reportage als ik me goed herinner en het ging over Japan. We keken onze ogen uit. Het was begin jaren 80, maar in Japan hadden ze al overal computers, tientallen televisiekanalen, honderden radiofrequenties. Je reed er in supersnelle treinen en auto’s werden door robots gemaakt.
Osaka
 
Japan heeft ons de laatste decennia beïnvloed. Pokémon, Hello Kitty, Ninja’s, karaoke, emoji’s op je telefoon: het komt allemaal uit Japan.  En toch… na drie weken rondreizen over deze ‘overvolle eilanden’ moet je concluderen dat je in een totaal andere wereld bent beland, in een totaal andere mentaliteit.
Bijvoorbeeld: de straten zijn er brandschoon en er zijn nauwelijks vuilnisbakken te vinden. De Japanner neemt zijn rotzooi mee naar huis en gooit het daar weg. Het is een kwestie van mentaliteit die je in Nederland in nog geen honderd jaar er in gezweept krijgt.
 
Alles is er mega. Shoppingmalls met meer winkels en restaurants dan in een gemiddelde stad bij ons. Alles is er gestructureerd tot in detail. Niets wordt aan het toeval overgelaten. Je vraagt je af waarom. Misschien is het de grillige natuur. Aardbevingen, tsunami’s en tyfoons kunnen zomaar het dagelijks leven ernstig verstoren. Dan kun je beter de alledaagse dingen zo goed mogelijk organiseren.
 
Elke vierkante meter grond wordt benut, maar eenmaal in de bergen, en die beginnen zeer abrupt, heerst er de leegte. Er zijn dichte bossen met ceders en bamboe. Dorpjes met rijstveldjes. En overal kun je tempels bezoeken, Boeddhistisch of Shinto, vaak met grote tuinen er omheen. Die tuinen zijn dan wel weer gedresseerd. Kunstig gesnoeide dennetjes, kort geschoren gras. Elke steen en elke bloem heeft een betekenis.
 
Koyasan
Drie weken Japan. Drie weken mensenmenigten, shoppingmalls, kastelen en tempels. Drie weken met stokjes eten. Maar, ook drie weken nauwelijks sushi. Ach, sushi. Wie in Japan is geweest, weet dat er véél meer te eten is.

vrijdag 30 juni 2017

God gaat met Zijn tijd mee


Eindelijk is het er door. Volgens het synodebesluit  van de Gereformeerde Kerken Vrijgemaakt, mogen nu ook vrouwen worden toegelaten tot het ambt van diaken, ouderling en predikant.

Eindelijk!, denk ik dan persoonlijk, maar niet iedereen kan zich er in vinden. De brieven van Paulus worden aangehaald. Er wordt verweten dat de synode het standpunt van de Bijbel naast zich neerlegt.

Zonder me in de discussie te mengen, kan ik alleen maar zeggen dat maatschappij en cultuur verandert en dat God zich aanpast aan deze veranderingen. Dat klinkt vreemd: is God dan niet soeverein? Niet als je bedenkt dat Hij ons geschapen heeft, inclusief onze culturele ontwikkelingen. De tijdloze God gaat met de tijd mee omdat Hij met Zijn tijd mee gaat.



Voorbeelden: Het was nooit Gods bedoeling dat een man met meerdere vrouwen kon trouwen. Toch zien we dat dit de praktijk is in het Oude Testament niet verboden werd. Abraham, Jacob, David…. Allemaal beschikten ze over meerdere vrouwen.

In latere tijden vind je dat niet meer terug en vandaag de dag is dit bij de meeste christenen (uitgezonderd bepaalde stromingen binnen de Mormonen) beslist niet meer gebruikelijk.





Het was niet Gods plan om het volk Israël een koning te geven. Maar, het volk wilde een koning en kreeg hem. Het gaf regelmatig strubbelingen, toch werd het koningschap door Hem geaccepteerd.



In Jezus’ tijd was slavernij een geaccepteerd verschijnsel. Als je als slaaf christen werd, betekende dat niet automatisch dat je ‘vrij’ kwam. Tegenwoordig keuren we slavernij in alle toonaarden af.



Er waren geen vrouwen onder de twaalf leerlingen van Jezus. Het was in die eeuwen over het algemeen niet gebruikelijk dat vrouwen toonaangevende functies vervulden. Inmiddels zijn we twee millennia verder en zijn de tijden veranderd…  



God is als een rivier die zich aanpast aan het menselijk reliëf. Toch zal die rivier altijd naar de zee blijven stromen, blokkades of niet. Zijn er bergen? De stroom zal meanderen en gaat er omheen of slijpt er een diepe kloof dwars door heen. Is de menselijke versperring keihard? Desnoods verdampt het water en vervolgt elders als regen en een nieuwe rivier de weg naar de zee.

woensdag 14 juni 2017

Onze Moeder in de hemel


Laatst hield onze predikant een preek over God als Vader. Op zich een mooie preek, maar toch ook een beetje cliché. God als Vader, Onze Vader in de hemel, het Vaderhart van God…het vaderlijke aspect van God is bekend, maar God is noch volledig mannelijk, noch volledig vrouwelijk. Hij bezit beiden. God heeft dus ook moederlijke eigenschappen, sterker nog: je kunt God ook Moeder noemen.

Genoeg voorbeelden in de bijbel: Jesaja 66: 10-13 bijvoorbeeld. In vers 13 staat: zoals een moeder haar zoon troost, zo zal ik jullie troosten. In hoofdstuk 49 vergelijkt God zich met een moeder die haar zuigeling nooit kan vergeten. Zo zal God Zijn volk ook niet vergeten.


In het Nieuwe Testament trekt Jezus het geloof gelijk met ‘geboren worden’ en benadrukt op die manier de moederlijke kant.

God als Vader is cultureel bepaald. Dat is de reden dat binnen de Rooms Katholieke kerk Maria als moeder van Jezus een belangrijke plaats inneemt. Daarmee komt het verlangen naar boven om de vrouwelijke eigenschap van God te benadrukken. Dit ‘Maria-aspect’ hebben de Protestanten nooit overgenomen. Na de Reformatie bleken de mannenbroeders dominant.

Gelukkig zie je dat dit eenzijdige Godsbeeld weer langzaam kantelt.

In De Uitnodiging van Paul Young wordt de drie-enige God zelfs als volgt verbeeld: Jezus is een jongeman, maar de Heilige Geest stelt hij voor als een Indiaanse vrouw. En God zelf? Een zwarte vrouw.

God is God en laat Zich niet in menselijke kaders duwen. 

woensdag 31 mei 2017

Op de Friese steppe

Wie aan Friesland denkt, ziet weidse plassen en zeilers voor zich. Of stoere schaatsers in oneindig besneeuwd laagland. Er is ook een Friesland van bossen, heide en verzengend hete zandverstuivingen. Op de grens met Drenthe heeft het Friese landschap zich al aangepast. Sommige dorpen hebben een Brink, er zijn esgronden en op veel plaatsen wordt er zelfs geen Fries meer gesproken. Stellingwerfs is de taal; onderdeel van het Saksisch.
 
 

Het Drents Friese Wold ligt in dat grensgebied. Het Aekingerzand is een groot levend stuifzandgebied, wordt gezegd. Ik was daar zo’n 24 jaar geleden en was benieuwd of zich daar sindsdien een ‘Atlantische woestijn’ had gevormd. Toch had ik eerder het idee dat dat zand aan het dichtgroeien was. Er waren wel open stukken zandbak, maar slimme pionier-planten beteugelden ijverig de woestijn. Borden van Staatsbosbeheer toonden dat in de toekomst het zand als vanouds zou gaan stuiven, voorstellingen die ik 24 jaar geleden ook al had gezien.
 
 

Dat is ook de reden waarom hele stukken bos zijn weggekapt. Om plaats te maken voor hei en zand en om naaldbomen te verwijderen. Het bos moet weer een loofwoud worden. Helaas is het resultaat op dit moment niet erg aantrekkelijk. Het leek wel of ik op het terrein van een Braziliaanse houtmagnaat was terecht gekomen. De tropische meizon geselde de dode stronken. De wind speelde met stof en zand.
Op een bankje was een sticker geplakt met de naam van een website van Stichting de Woudreus. Later zocht ik die site op. Een organisatie die protesteert tegen de rigoureuze aanpak van Staatsbosbeheer.
 
Aan de Tjonger was het veel meer genieten. Hier kleine stukken natuur beheerd door It Fryske Gea. Plekken die voor mij volkomen onbekend waren. Struinen door het fluitenkruid en hoog opgeschoten brandnetels naar het Diaconieveen. Een moerasgebied dat je daadwerkelijk eeuwen terug in de tijd voert. De kikkers kwaakten, een bries speelde met het wollegras, schaatsenrijdertjes zoefden over het wateroppervlak alsof ze een mini Elfstedentocht reden.
Hier geen Friese steppe, maar gewoon rustgevend natuurschoon.
 
 

woensdag 10 mei 2017

Postuum huwelijksjubileum

Op 11 mei 2017 is het precies vijftig jaar geleden dat mijn ouders in het huwelijk traden. Natuurlijk zal het op die dag geen groot feest zijn, want mijn ouders leven beiden niet meer. Het had gekund: in dat geval zou mijn moeder 91 zijn geweest en mijn vader de eerbiedwaardige leeftijd van 98 bereikt hebben. En toch is het goed om nog eens op die dag terug te blikken; ik heb nu eenmaal archivarissenbloed.
 

Er zijn fotoalbums. Een eenvoudig wit albummetje met zwart-wit foto’s en nog een fotoboek met overige foto’s – sommigen in kleur – en allerlei andere documenten, zoals felicitatiekaarten en heuse gelukstelegrammen.
’s Morgens op die bewuste 11e mei in 1967 vertrok mijn vader per auto met chauffeur van ’t Haantje naar Bejaardenhuis Sionshof. Daar werkte mijn moeder als hoofd van de keuken. Een haag van ouderen verwelkomden het bruidspaar.
Daarna naar het Delftse stadhuis waar mijn ouders om twee uur ’s middags elkaar het jawoord gaven.
 

Het is grappig om al die beelden weer te zien. Poseren bij het Stadhuis en in de tuin bij het Prinsenhof. Nichtjes Marjan en Irene waren bruidsmeisjes en hadden mandjes met bloemen.
Dominee Kreuzen zegende het huwelijk later die middag in. Dat gebeurde in Het Open Hof, die kerk bestaat allang niet meer. Evenals de Westerkerk trouwens, waar ze elkaar voor het eerst zagen.
Zelfs de liturgie is er nog. De dienst begon met Psalm 105:1 Looft, looft verheugd den Heer den heren, aanbidt zijn naam en wilt Hem eren.
 
’s Avonds was restaurant Wilhelmina de plek waar je moest zijn. Het gezelschap zat aan romantisch gedekte tafels met bloemstukken en kaarsen. Dit aten ze:
 
*Kleine hors d’oeuvre
*Heldere kippensoep
*Gevulde kalfsborst
*Mocca ijs met slagroom
- fruit
- mocca
 
Tijdens het feest daarna, in een zaaltje van Het Open Hof, waren er liedjes en gedichtjes. Het lettergedicht van tante Sjaan werd alom geroemd. Ik kan het moeilijk allemaal laten zien, maar pak er twee letters uit:
D is Delft, een oude stad.
In de Westerkerk vond Theo zijn jonge schat
O is het Ommetje dat Theo moet maken
Als Jopie soms in een driftbui mag geraken.
 
Op de volgende bladzijden van het album zijn vele kaartjes geplakt, soms met uitbundige bossen bloemen, anderen eenvoudig. Veel namen zeggen mij niets meer, maar ze deelden in de vreugde.
Vijftig jaar geleden.